NGHỆ THUẬT NHẬN THỨC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN TOÀN DIỆN

Sáng tạo nghệ thuật không chỉ đơn thuần là màu sắc, mà ở đó, từng tảng màu vẽ như đưa ta về miền nhận thức của tâm hồn, gây dựng tính cách và phát triển trong tương lai.

7/31/2021 9 min read

Ngay từ những ngày đầu tiên khi con người thoát khỏi thế giới động vật, thoát khỏi cuộc sống bầy đàn đầy chất tự nhiên trong sinh hoạt thì cộng đồng người đã xuất hiện các yếu tố nghệ thuật.

Vậy các yếu tố nghệ thuật ở đây là gì?
persons hand on white wall
Vì sao nghệ thuật cho ta sự nhận thức?


Nghệ thuật là sự sáng tạo trong mọi hoạt động để tạo ra các sản phẩm (có thể là sản phẩm vật thể hay phi vật thể) chứa đựng giá trị lớn về tư tưởng, tinh thần, có tính nhân văn và thẩm mỹ, mang tới giá trị văn hóa chạm sâu tới cảm xúc của con người.

Writer: Kim Ngân    -    Beta: Cẩm Nhung

Nghệ thuật thể hiện vai trò của mình trong hoạt động nhận thức, với đặc trưng là sự tái hiện một cách đặc thù thế giới hiện thực. Sự tái hiện đặc thù của nghệ thuật không chỉ khẳng định nhận thức nghệ thuật là một hình thái của sự nhận thức thế giới, mà quan trọng hơn là ở chỗ, nó có khả năng tổng hợp và phát triển mọi hình thức phản ánh của hoạt động nhận thức của con người.

Quy luật chung của hoạt động nhận thức thể hiện qua nhận thức cảm tính và lý tính. Nhận thức cảm tính là giai đoạn đầu tiên của quá trình nhận thức. Đó là sự phản ánh trực tiếp hiện thực bằng các hình thức phản ánh như cảm giác, tri giác, biểu tượng. Thông qua nhận thức cảm tính, con người liên hệ một cách trực tiếp thế giới những hiện tượng riêng biệt, là sự phản ánh những mối liên hệ đơn giản bên ngoài giữa các hiện tượng đó, hình thành kinh nghiệm sống và tri thức kinh nghiệm.

Tư duy trừu tượng giai đoạn tiếp theo của quá trình nhận thức – đó là sự phản ánh gián tiếp bằng các hình thức như khái niệm; phán đoán; suy luận. Sự phản ánh này, loại bỏ tính chất không cơ bản, thứ yếu của sự vật, hiện tượng và khái quát những mặt, những thuộc tính,những mối liên hệ mang tính chất chung, tính bản chất và tính quy luật của sự vật.



Với tính chất là sự tái hiện đặc thù về thế giới, chúng ta có thể thấy rất rõ là khác với tri giác, biểu tượng, khái niệm… bản chất nhận thức của nghệ thuật làm cho nó khác với các hình thức khác của hoạt động nhận thức. Bởi vì, nhận thức bằng nghệ thuật không thể được quy vào một hình thức phản ánh, một giai đoạn nào của quá trình nhận thức, mà nó nổi lên như sự thống nhất giữa các yếu tố lý trí và tình cảm. Mặt khác, nhận thức bằng nghệ thuật có khả năng khái quát hóa, trừu tượng hóa thế giới hiện thực, nhưng biểu hiện của tư tưởng khái quát hóa, trừu tượng hóa đó không đồng nhất với những “tính hình tượng” vốn là lĩnh vực hết sức trừu tượng ví như trong triết học và khoa học.

Khi tiếp nhận, cảm thụ tác phẩm nghệ thuật với sức truyền cảm và năng lực phổ quát của nó, nghệ thuật có khả năng tổng hợp, bổ sung, mở rộng và khởi nguồn cho các hình thái nhận thức khác trong đời sống tinh thần con người. Chẳng hạn, nghệ thuật không chỉ gắn bó với hệ tư tưởng chính trị ở khả năng tác động tư tưởng thẩm mỹ vào ý thức con người, do đó, để thực hiện các chức năng xã hội nhất định của mình, các giai cấp đã sử dụng nghệ thuật nó để tuyên truyền cho những tư tưởng chính trị của họ.


close up photography of rainbow rays on eye
brown and green butterfly perched on white flower in close up photography during daytime
brown and green butterfly perched on white flower in close up photography during daytime
Nghệ thuật và sự phát triển toàn diện?


Để tạo ra lòng tốt, tính thiện của con người, chúng ta nhất thiết phải dạy con người biết yêu cái đẹp. Bởi lẽ khi yêu cái đẹp, chúng ta sẽ có sức đề kháng với cái xấu, loại bỏ đi những mảng tối để nhìn vào mặt mỹ quan của sự vật. Có thể xem việc “yêu cái đẹp” như là một nhân tố giúp cho sự phát triển văn hóa, hình thành đạo đức trong xã hội.Và nghệ thuật như là phương thức để ta tiếp cận chân lí đó. Nghệ thuật có nghĩa là tôn vinh cái đẹp! 

Nghệ thuật có ảnh hưởng ít nhiều đến tâm hồn mỗi người theo cách khác nhau, trong cảm xúc và cả quá trình hình thành các giá trị đạo đức của cá nhân chúng ta. Nghệ thuật tạo nên triển vọng và làm phong phú thêm thế giới nội tâm của từng cá thể. Nghệ thuật phản ánh rất nhiều sự phát triển và tiến hóa không chỉ của một cá nhân mà còn  của cả nhân loại. 

Nghệ thuật cho ta chút suy tư về ý nghĩa của cuộc sống, làm thế nào để sống, đâu là nét đẹp lý tưởng, tình yêu là gì , những câu hỏi vĩnh cửu. Nghệ thuật mang dấu ấn lịch sử nhân loại, mang phong cách thời đại, có lúc như đưa ta về với quá khứ trăm năm, thấu hiểu con người thời ấy trong từng đường nét sáng tạo của họ. Nghệ thuật tạo ra khái niệm về vẻ đẹp và sự hài hòa. Nghệ thuật giúp mọi người hiểu thế giới bên ngoài và mỗi bản thể khác nhau của con người . 

Ngôn ngữ của nghệ thuật là phổ quát. Tất cả mọi người, bất chấp tuổi tác, nghề nghiệp, quốc tịch, hiểu những gì được nói của họa sĩ. Nghệ thuật cho mọi người một khả năng để thể hiện chính mình và trở nên nổi tiếng. Nghệ thuật phát triển phẩm chất tốt đẹp của chúng ta và có một ý nghĩa giáo dục tuyệt vời, giúp ta trở nên nhân đạo, lương thiện hơn. Nghệ thuật sẽ tuyệt vời hơn biết bao nhiêu nếu nghệ thuật có liên kết với cuộc sống, lợi ích của cộng đồng và vì lý tưởng của cả cá nhân lẫn xã hội đương thời. Nếu không, nó sẽ không được hiểu và thừa nhận. 


five assorted butterflies

Nghệ thuật mang đến luồng gió tâm hồn tươi mát , như là một yếu tố khách quan để ta công nhận một địa phương là  địa điểm đáng sống. Theo quy luật, sau khi chúng ta vượt qua mốc thỏa mãn những nhu cầu tự nhiên của mình thì đích đến tiếp theo sẽ là nhu cầu tinh thần. Một thành phố trở thành thành phố đáng sống nhờ vào những sinh hoạt văn hóa nghệ thuật đặc biệt của mình, chứ không hẳn vì thành phố này giàu có. Đấy là lý do tại sao, các đô thị trên thế giới có xu hướng xác định bản sắc mới của mình thông qua các sự kiện văn hóa nghệ thuật, các không gian sáng tạo văn hóa nghệ thuật, tạo điều kiện để người dân của mình có thể vui chơi cùng nghệ thuật. Trên các con phố cổ kính hay tại các ga tàu điện ngầm của Paris, Italia, không khó để bắt gặp hình ảnh những người nghệ sĩ say sưa đàn hát. Ở New York cũng vậy, chúng ta có thể đắm chìm trong những bức tranh graffiti - nghệ thuật vẽ tranh bằng phun sơn ấn tượng ở mọi nơi. Những năm gần đây, tại Việt Nam, các không gian nghệ thuật cộng đồng xuất hiện phổ biến hơn, gần gũi hơn như: phố đi bộ quanh Hồ Gươm, phố bích họa Phùng Hưng, con đường gốm sứ ven sông Hồng tại Hà Nội, làng bích họa Tam Thanh (Tam Kỳ - Quảng Ngãi), không gian Dốc Nhà Làng (Đà Lạt)...

Từ những điều trên, ta có thể nhận thấy rằng quyền văn hóa, trong đó có các yếu tố về quyền được tiếp cận, hưởng thụ, sáng tạo nghệ thuật, để tất cả mọi người, không ai bị bỏ lại phía sau trong lĩnh vực nghệ thuật, trở thành một trong những tiêu chí then chốt để đánh giá sự phát triển của một đô thị, một đất nước. 


Nguồn thông tin tham khảo: Nguyễn Hoàng Thiêm (2018). Chức năng của nghệ thuật - Trung tâm đào tạo và bồi dưỡng kiến thức Nhân Thành. Truy cập  tại: https://hoctap24h.vn/chuc-nang-cua-nghe-thuat [ngày truy cập: 17/6/2021].